örneğin daha önce sezaryen olmuş veya bebeğin eşi doğum yolunu

GEBELİKTE (HAMİLELİKTE) ÇATI MUAYENESİ NEDİR? NASIL YAPILIR?
ÇATI MUAYENESİ (PELVİS MUAYENESİ, PELVİK MUAYENE)
Çatı muayenesi gebeliğin son haftalarında (37 haftadan sonra) annenin pelvis kemiklerinin (çatı kemiklerinin) yani doğum yolunun değerlendirilmesi için yapılır, halk arasında alttan muayene de denir. Bu muayeneye göre doğum yaklaşmadan önce normal doğumun gerçekleşebilme ihtimali değerlendirilir. Doğumun sezaryenle gerçekleşeceği kesin olan bir hastada  çatı muayenesi yapılmasına gerek yoktur, örneğin daha önce sezaryen olmuş veya bebeğin eşi doğum yolunu kapatıyorsa veya ikiz, üçüz gebelik gibi..

Çatı muayenesi nasıl yapılır?
Çatı muayenesi normal jinekolojik muayene masasında ve aynı şekilde jinekolojik muayene pozisyonunda yapılır. Doktor iki parmağı ile çatı kemiklerinin durumunu değerlendirir. Bebeğin kilosu ile doğum yolunun darlığını – genişliğini kıyaslayarak normal doğum mümkün olabilir mi diye değerlendirmek yapar. Doğum başkamadan önce gebeliğin son haftalarında yapılan çatı muayensinde rahim ağzı kapalı olduğu için bebeğin kafasına veya diğer organlarına temas edilemez.

Pelvisin en dar yeri aynı zamanda orta pelvisin en dar yeri interspinöz

Bilgisayarlı tomografi (BT, CT) pelvimetri
İlk kez 1982’de Federle ve ark. tarafından pelvimetri için kullanıldı. Direk grafi gibi röntgen ışınları kullanıldığı için günümüzde rutin olarak uygulanmamaktadır.

MR Pelvimetri
İlk kez 1985 yılında Stark ve arkadaşları tarafından uygulanmıştır. MRI’ın avantajı anne ve bebek ile ilgili hem kemik hem yumuşak dokuların incelenebilmesidir. Ayrıca iyonize radyasyon içermez.
2005 yılında yapılan bir çalışmada MRI pelvimetrinin distosi öngörme konusunda faydalı olduğu ifade edilmiştir (kaynak).

EK BİLGİLER:
– Pelvisin en dar yeri aynı zamanda orta pelvisin en dar yeri interspinöz mesafedir (spina iskiadikalar arası mesafe). Yaklaşık 10 cm’dir.
– Pelvik girimin en dar çapı conjugata vera obstetrikadır. Simfizis pubisin iç yüzü ile promontoryum arasındaki mesafedir.
– Pelvik girimde el muayenesi ile ölçülen çap conjugata vera diagolanistir, Simfizis pubisin alt kenarından promontoryuma kadar uzanan çaptır.
– Promontoryum ile simfizis pubisin üst kenarı arasındaki mesafe conjugata vera anatomika olarak adlandırılır.
– Fetal baş çaplarından en küçük olan bitemporal çaptır (transvers çap).
– Fetal başın en büyük çapı oksipitomental çaptır. Oksiput ile çene ucu arasındaki mesafedir.
– Suboksipitobregmatik çaptan geçen çevre fetal başım en küçük çevresidir. Normal doğum açısından bu çap çok önemlidir.

Pelvis kemiklerinin röntgen ışınları ile direk grafi yardımıyla

X-ray pelvimetri
Pelvis kemiklerinin röntgen ışınları ile direk grafi yardımıyla görüntülenmesidir. Burada kemikler arasındaki mesafe ve açılar değerlendirilir. 1960-70’lerden sonra fetusun röntgen ışınlarından zarar görmesi riski nedeniyle kullanımı yaygın olarak bırakılmıştır. Yapılan çalışmaların bir kısmı doğum şeklini veya CPD varlığını öngörmede başarılı olmadığını göstermiştir.
2013 yılında Washington Üniversitesi’nde yapılan bir araştırmada x-ray pelvimetrinin klinik muayeneye ek olarak kullanıldığında doğum şeklini öngörmede faydalı olabileceği bildirilmiştir (kaynak).
2006 yılında Fransa’da yapılan bir çalışmada daha önce sezaryen geçirmiş olan 1190 gebe sonraki doğumlarında vajinal yolla doğumu denemek üzere değerlendirilmiştir. Transvers diameter ölçümü 12 cm altında olan gebelerde vajinal dğum oranında belirgin azalma gözlenmiştir ve normal doğumuma izin verilebilecek eski sezaryenli vakaları seçme konusunda x-ray pelvimetrinin faydalı olabileceği bildirilmiştir (kaynak).
2012 yılında Nijerya’da yapılan bir çalışmada x-ray pelvimetri doğum şeklini öngörmede faydalı bulunmuştur (kaynak).

Ultrasonografik pelvimetri
Bu yöntemde röntgen ışınları kullanılmaması ve uygulamanın kolay olması bir avantajdır. Ultrasonografi abdominal, transvajinal veya transperineal olarak uygulanabilmektedir. Fetusun başının çapı ile pelvik kemikler arasındaki mesafe karşılaştırılır.
Ülkemizde bu konuda 2005 yılında yapılan bir araştırmada transvajinal ultrasonografi ile orta pelvik transvers ve ön-arka çapları ölçülmüş ve sefalopelvik indeks hesaplanmıştır. Sefalopelvik indeksin CPD ve normal yolla doğurabilecek hastaları öngörmede faydalı olduğu bildirilmiştir (kaynak).